Ανωνυμία, διαδίκτυο και ελευθερία του λόγου

«Σταματήστε να πασπαλίζετε
τα σκατά με ζάχαρη άχνη.
Δεν γίνονται κουραμπιέδες»
Σύνθημα σε τοίχο

Τις τελευταίες εβδομάδες το θέμα που απασχόλησε την μπλογκοσφαίρα ήταν η διαγραφή τεσσάρων blogs από το συναθροιστή των κυπριακών μπλογκ. Μεγάλο μέρος της συζήτησης εστιάστηκε στο ζήτημα της ελευθερίας του λόγου. Κάνοντας χρήση του προνομιακού χώρου στην εφημερίδα, καταγράφω τις σκέψεις μου εδώ.
Τα τρία ζητήματα στον τίτλο του άρθρου έχουν ένα ευρύ, κοινό πεδίο συνύπαρξης. Ένα μπλογκ δίνει τη δυνατότητα στο διαχειριστή του να εκφράσει ιδέες και απόψεις, να μοιραστεί και να δεχθεί πληροφορίες. Η ανωνυμία έρχεται κατ΄ επιλογήν: κάποιος μπορεί να επιλέξει να γράφει ανώνυμα ως διαχειριστής ή να σχολιάζει ως αναγνώστης.
Εδώ βρίσκεται η ρίζα της πρώτης στρέβλωσης: το ζήτημα της ανωνυμίας γίνεται αντιληπτό ως δικαίωμα. Η ανωνυμία, ωστόσο, είναι εγγενές χαρακτηριστικό του διαδικτύου. Δεν είναι ούτε κατάκτηση (ποιου, πότε και πώς άλλωστε;), ούτε δικαίωμα (από πού αρύεται κάποιος το δικαίωμα;).
Η δεύτερη στρέβλωση είναι το ότι η ανωνυμία δεν είναι και τόσο ανώνυμη. Ο καθένας μας έχει μια ΙΡ διεύθυνση, που μας καθιστά ταυτοποιήσιμους. Για όσους ενδιαφέρονται ή ανησυχούν είναι, επίσης, κοινοποιήσιμη σε δικαστικές αιτήσεις και κλήσεις...
Η τρίτη στρέβλωση έχει να κάνει με τη συζήτηση γύρω από τη φύση του δικαιώματος της ελευθερίας έκφρασης. Οι περισσότεροι τείνουν να θεωρούν το δικαίωμα ως απόλυτο και ως μη επιδεχόμενο περιορισμών. Μια ανάγνωση οποιουδήποτε νομικού συγγράμματος πάνω στο θέμα θα έλυνε τις απορίες και τα στερεότυπα, που τόσο εύκολα παρεισφρέουν και αποπροσανατολίζουν τη συζήτηση. Ειδικά, αν κάποιος βάλει και λίγο γλάσο από Βολταίρο, τότε το στερεότυπο γίνεται και σπουδαιοφανές.
Η δολοφονία χαρακτήρων, η προσβολή της προσωπικότητας, οι συκοφαντίες, η υποκίνηση εθνοτικού μίσους δεν είναι ελευθερία έκφρασης: είναι αλητεία. Και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπίζεται. Αν η ρουφιανιά, η διαβολή και ο κατ΄ εντολήν οχετός στέκονται κάτω από την προστατευτική ομπρέλα της ελευθερίας του λόγου, τότε πολύ απλά κάποιο λάθος υπάρχει με το αξιακό μας σύστημα.
Η ελευθερία του λόγου στο διαδίκτυο δεν μπορεί να είναι διαφορετική από ό,τι είναι στις υπόλοιπες εκφάνσεις της ζωής μας. Διαφορετική προσέγγιση προσβάλλει την κοινή λογική και άρα δεν υπάρχει και λόγος να συζητάμε το θέμα. Όσο για το ζήτημα της εγκυρότητας και της αντικειμενικότητας που διεκδικούν κάποια «δημοσιογραφικοφανή» μπλογκ, ας μας επιτρέψουν τουλάχιστον αυτό: να μην θεωρούμε τους εαυτούς μας ηλίθιους.
Και μια τελευταία παρατήρηση: όλοι εμείς οι bloggers χρησιμοποιούμε τη δυνατότητα που μας δίνουν 2-3 μεγάλες εταιρίες για να «στήσουμε» το χώρο μας. Για το σκοπό αυτό έχουν ορίσει και όρους χρήσης: εκείνα τα μικρά μπλε γραμματάκια στο κάτω μέρος της ιστοσελίδας, που μόνο κάτι σπασικλάκια δικηγόροι όπως ο γράφων διαβάζουν. Εκεί είναι οι κύριοι κανόνες του παιχνιδιού. Όποιος θέλει να αναμασά τις κοινότοπες χαζομάρες περί φασισμού, φίμωσης και λοιπά μπανάλ πατριωτικά σκληρίσματα, ας βάλει το χέρι στην τσέπη του και ας ψάξει για δικό του hosting: δεν είναι ακριβό και τότε θα πέσουν και οι μάσκες.
Μέχρι τότε, ας ξεκαθαρίσουμε στο μυαλό μας την ελευθερία από την ασυδοσία. Δεν είναι καθόλου δύσκολο, μιας και δεν είναι όλα πνιγμένα στο σχετικισμό και στην άκρατη «λαγνεία του δικαιώματος».

• Ο Διοικητής της ΥΚΑΝ δήλωσε ότι το 2008 τρεις μαθητές εντάχθηκαν σε θεραπευτικό πρόγραμμα και οκτώ το 2009. Oι περισσότεροι από αυτούς συνελήφθησαν για κατοχή κάνναβης.

• Υποθέτω ότι ο παππούς τους δεν ήταν κηπουρός...

• Ατύχημα σημάδεψε την κυνηγετική εξόρμηση όταν νεαρός χτυπήθηκε από σφαιρίδιο στο μάτι.

• Ζητείται κυβέρνηση για να απαγορεύσει αυτή την ηλίθια ασχολία.

• Εάν δεν υπάρξει λύση του Κυπριακού μέχρι τον Απρίλιο, υπάρχει σχέδιο Β και σχέδιο Γ, δήλωσε ο Ταλάτ.

• Ωραία, αλλά μη μας πει μετά από 36 χρόνια ότι έκλαψε γι’ αυτά.

• Η κυβέρνηση δεν έχει πρόθεση να προχωρήσει στη δημιουργία καζίνο, καθώς υπάρχουν σοβαρές κοινωνικές επιπτώσεις.

• Δημοσιονομική πολιτική για τα κατεχόμενα...

• «Είχαμε πει ότι έχει ένα βαρυφορτωμένο πρόγραμμα ο Πρόεδρος, που όντως υπάρχει, έχοντας υπόψη και τις διαπραγματεύσεις στο Κυπριακό, στο φόντο και της προσπάθειας που καταβάλλει η Τουρκία να πει ότι είναι η ε/κ πλευρά που κωλυσιεργεί στις διαπραγματεύσεις, γιατί θέλει το θέμα των διαπραγματεύσεων η ε/κ πλευρά, η Κυπριακή Δημοκρατία, να το χρησιμοποιήσει ως μοχλό άσκησης πίεσης στην Τουρκία ενόψει του ερχόμενου Δεκεμβρίου».

• Δεν ξέρω για σας, αλλά όταν μου λένε τις πιο μεγάλες παπαριές με σοβαρό ύφος νιώθω δυο φορές μαλάκας.

• Στις προηγούμενες δύο φορές, προσθέστε και άλλες δύο: «Αποτροπιασμό εξέφρασε η Υπουργός Εργασίας σχετικά με την υπόθεση εκμετάλλευσης Ρουμάνων εργατών».

• Έσπαγα το κεφάλι μου τόσα χρόνια να καταλαβω τη διαφορά καπιταλισμού και κομμουνισμού. Τελικά, την βρήκα: ο καπιταλισμός είναι η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και κανείς δεν βγάζει τσιμουδιά.

• Απο την άλλη ο κομμουνισμός είναι η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και η εξουσία να εκφράζει αποτροπιασμό.

• Τελικά, οι πιο επικίνδυνοι καπιταλιστές είναι οι –κατά δήλωση- κομμουνιστές...

• Φιλελεύθερος 4/11: «Εσφαξαν αιωνόβια χαρουπιά». Και τη γλώσσα μαζί...

• Το ’74 όσοι δεν δείλιασαν, πολέμησαν με οπλισμό του Δευτέρου Παγκοσμίου. Το 2009 η Εθνική Φρουρά έχει ληγμένα πυρομαχικά. Εύγε!

• Ο στρατός μετρά τόσους νεκρούς από ατυχήματα και ο Υπουργός Άμυνας δηλώνει: «Στρατός είναι και ατυχήματα υπάρχουν τόσο κατά την εκπαίδευση όσο και από ανθρώπινο λάθος».

• Στο Θεό σας! Έχετε μούτρα να σταθείτε μπροστά τους γονείς αυτών των ανθρώπων και να τους πείτε: «Στρατός είναι και ατυχήματα υπάρχουν τόσο κατά την εκπαίδευση όσο και από ανθρώπινο λάθος»;

• Το μόνο λάθος είναι η ύπαρξη της Εθνικής Φρουράς, υπουργέ μου. Κλείστε το μπουρδέλο!

Σάββατο βράδυ, Κυριακή πρωϊ

Έχει χειμωνιάσει για τα καλά στη Φλωρεντία. Οι βροχερές μέρες διαδέχονται η μια την άλλη σε απαρασάλευτη διαδοχή κι απ’ το παράθυρο του δωματίου μου βλέπω τις κορυφές των δέντρων με τα κιτρινισμένα φύλλα. Είναι πρωϊνό Κυριακής, ένα ψιλόβροχο πέφτει αδιάκοπα και straight-through από την ώρα που ξύπνησα. Αναλογίζομαι τη χρονιά που έζησα στην Ολλανδία, όταν μια κουβέρτα από σύννεφα είχε καλύψει τον ουρανό το Σεπτέμβρη και σηκώθηκε προς το τέλος Ιουλίου τον επόμενο χρόνο. Ο καιρός είναι ιδανικός για τα ηλεκτρονικα τραγούδια των «Στέρεο Νόβα», που αντηχούν μοναχικά σε ολόκληρο το προσωπικό Σύμπαν, κι εγώ είμαι πιστός στο κυριακάτικο μου τελετουργικό: καφές κι εφημερίδες.


«Η ιστορία είναι γεμάτη από ισχυρά τείχη που έπεσαν και από αδύναμους ανθρώπους που στάθηκαν όρθιοι», δήλωσε ο Κάρολος Παπούλιας για την επέτειο της πτώσης του τείχους στο Βερολίνου. Στα blogs έχουν στηθεί φλογερές συζητήσεις, για τον κομμουνισμό, το σοσιαλισμό, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ιστορία των επαναστάσεων, για οράματα που κυνηγήθηκαν και προδόθηκαν. Πολλές φορές, τα όσα καταγράφονται προσβάλλουν τη λογική και υποτιμούν τη νοημοσύνη. Ειδικά όσα επιχειρήματα επιδιώκουν να δικαιολογήσουν ή ακόμα χειρότερα να αμφισβητήσουν την ύπαρξη της καταπίεσης και του ολοκληρωτισμού.

Είκοσι χρόνια μετά την έναρξη της κατάρρευσης των καθεστώτων εκείνων, αλλά και των αντίστοιχων τους δικτατοριών στη Λατινική Αμερική και στην Ελλάδα πιο πριν, ο κόσμος ίσως να μην φαίνεται καλύτερος εκ πρώτης όψεως. Ο καπιταλισμός επιζεί των αλλεπάλληλων κρίσεων του, οι περιφερειακοί πόλεμοι και οι διεθνείς επεμβάσεις διαδέχονται η μια την άλλη, η ανθρωπότητα πασχίζει να αντιμετωπίσει προβλήματα που αφορούν την ίδια την ύπαρξη της στο προβλεπτό μέλλον.

Ο κόσμος είναι όμως λίγο καλύτερος: μια σειρά από αστικά και πολιτικά δικαιώματα έχουν επεκταθεί σε χώρες όπου προηγουμένως δεν τύγχαναν προστασίας. Ένα σεβαστό κομμάτι του κόσμου αντιλαμβάνεται την κρισιμότητα των επόμενων χρόνων και επιχειρεί να καταστρώσει ένα σχέδιο για το περιβάλλον και το μέλλον. Οι τοπικές κοινωνίες ξυπνούν από το λήθαργο και διεκδικούν, έστω σπασμωδικά ή περιστασιακά, δικαιώματα και ελευθερίες που είχαν τεθεί υπό περιορισμό. Κάτι πάει να γεννηθεί μέσα από τη σιωπή των χρόνων, μα νομίζω κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ασφάλεια τη μορφή του νέου κόσμου που αναδύεται.


Τα μηνύματα που παίρνω καθημερινά είναι πολλά και αντιφατικά: όποια πηγή ενημέρωσης κι αν διαλέξω, τα θετικά και αρνητικά πρόσημα είναι εκεί, όχι για συμψηφισμούς, αλλά για επιλογές και για προσωπικό «τάξιμο» σε ένα σκοπό, σε μια ιδέα ή μια άποψη. Όλο και κάτι περνάει από το χέρι μου. Το μόνο που μπορώ να πω με σιγουριά είναι πως, έστω και διαισθητικά, διατηρώ ένα δικαίωμα στην αισιοδοξία ότι το χιλιοτριμμένο σύνθημα πως ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός, είναι ζωντανό. Not bad, για ένα βροχερό πρωϊνό Κυριακής...

Η μπόσα νόβα του Ησαϊα

Αινιγμα

• “Η μη συμμόρφωση με τους όρους της ΕΕ και τις υποχρεώσεις της, θα έχει αντίκτυπο και κυρώσεις στην ενταξιακή της πορεία”. Τάδε έφη Μάρκος Κυπριανού, υπουργός από το Εξωτερικόν.
• Μάρκο μου, υπομονή. 40 και σήμερα μέχρι το Συμβούλιο των 27. Μέχρι τότε θα μαζέψω όοοοολες τις δηλώσεις αυτού του τύπου και θα έρθω να μου τις υπογράψεις κάποιο απόγευμα, κοντά στα Χριστούγεννα. Να κουβεντιάσουμε και τι πήγε στραβά...
• Ενημέρωση ζήτησε η Βουλή για τις 8 πιλοτικές υποθέσεις στο ΕΔΑΔ. Φέξτε τους και γλίστρησαν οι ακάματοι αντιπρόσωποι του λαού: από το 2001 έλεγε το ΕΔΑΔ για εσωτερικά ένδικα μέσα στα κατεχόμενα...
• Σπείρα ανηλίκων η οποία διέπραττε συστηματικά διαρρήξεις στη Λάρνακα, εξάρθρωσε η Αστυνομία, συλλαμβάνοντας πέντε άτομα ηλικίας από 13 μέχρι 17 χρόνων. Η παιδεία στα χρόνια του υπαρκτού σοσιαλισμού...
• Πολιτική δημιουργίας εντυπώσεων επιχειρεί η Τουρκία στο Κυπριακό, λέει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος. Εμένα γιατί είναι η εντύπωση μου ότι οι συνομιλίες δεν τραβάνε;
• Να ήταν μόνο εντύπωση, να πω: άντε, ένας ταπεινός φοιτητάκος είμαι, τόσα καταλαβαίνω. Αλλά όταν διαβάζω τις δηλώσεις του Χριστόφια που λέει: "Unfortunately, my expectations have not been justified”, τι να σκεφτώ;
• Σύντροφε, πριν μια εβδομάδα ειχα προτάξει τα ψευδοσοσιαλιστικά μου στήθη εναντίον της επίθεσης στον Τσελεπή. Όταν όμως διαβάζω ότι παρομοιάζεις την πολιτική της ΕΕ έναντι της Τουρκίας με την πολιτική του κατευνασμού έναντι της ναζιστικής Γερμανίας, τότε η τριχόπτωση μου εντείνεται ραγδαία...
• Καλά, αυτά σας μάθαιναν στην πάλαι ποτέ;
• Α, και πριν το ξεχάσω: αληθεύει ότι δεν θα παραστείς στους εορτασμούς για την πτώση του τείχους;
• Σύντροφε, ο υπαρκτός σοσιαλισμός, ο εφαρμοσμένος κομμουνισμός ή ό,τι και να ήταν αυτό που συνέβη από το 1917 μέχρι το 1989, ήταν ένα ολοκληρωτικό καθεστώς τρόμου, καταπίεσης, παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, διείσδυσης του κράτους σε κάθε πτυχή της κοινωνίας και μαζικής χειραγώγησης. Εσύ, τι ζόρι τραβάς, ακριβώς;
• Και πριν θυμώσεις να σου θυμίσω: «Ευτυχώς, ζούμε σε αστική δημοκρατία». Τάδε έφη... εσύ.
• Ο βουλευτής Στέλιος Ιερωνυμίδης ζήτησε να επαναπροσδιοριστούν οι σχέσεις του ΔΗΚΟ με την κυβέρνηση και να εξεταστεί το ενδεχόμενο αποχώρησης του κόμματος από την κυβερνηση. Κοίτα να δεις που θα με κανουν και ΔΗΚΟϊκό! Προλαβαίνω να ψηφίσω κι εγώ;
• Στο Εκτελεστικό θα πάει ο Κάρογιαν τους σκληροπυρηνικούς του ΔΗΚΟ. Άξιοι συνεχιστές της ΕΟΚΑ;

ΑΠΕΡΓΙΑ!

«We must learn to live together as brothers
or we are going to perish together as fools»
Martin Luther King

Τις τελευταίες εβδομάδες ορισμένοι από τους εργαζόμενους σε γνωστή αλυσίδα café βρίσκονταν σε απεργία διεκδικώντας το αυτονόητο: το δικαίωμα στη συλλογική οργάνωση και προστασία των εργασιακών τους δικαιωμάτων. Με δυο λόγια, στο δικαίωμα να δημιουργεί ή να προσχωρεί κανείς σε συνδικαλιστικές οργανώσεις. Στην απεργία δεν συμμετέχουν όλοι οι εργαζόμενοι. Κάποιοι, μάλιστα, ανέλαβαν πρόθυμα να πραγματοποιήσουν αντι-διαμαρτυρία, με κύριο σύνθημα ότι σε καιρούς οικονομικής κρίσης τέτοιου είδους διεκδικήσεις θέτουν σε κίνδυνο τη δουλειά του καθενός.


Έχει κάποια σημασία η απεργία την οποία παρουσιάζω στο χώρο αυτής της εφημερίδας; Όχι, αν νομίζουμε ότι η οικονομική κρίση δεν μας ακουμπάει, αν την έχουμε βολέψει με τη δική μας δουλειά, αν νομίζουμε ότι μπορούμε να πιούμε τον απογευματινό καφέ σε κάποιο άλλο café της Μακαρίου. Ναι, αν τα κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα μας αφορούν όλους, αν οι εργατικές κατακτήσεις θεωρούνται ως κεκτημένα, αν αυτη η κοινωνία, ή έστω ένα μέρος της, έχει ακόμα μέσα της μια ελάχιστη αίσθηση αλληλεγγύης.


Το Σύνταγμά μας, πίστη και σεβασμό στο οποίο ομνύει ο κάθε αξιωματούχος, έχει ένα μέρος στο οποίο έχω ιδιαίτερη αδυναμία. Φέρει τον τίτλο: «Περί των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και Ελευθεριών». Δεν πρόκειται να κουράσω με νομικές αναλύσεις που περισσότερο συσκοτίζουν τη δημόσια συζήτηση. Θα αρκεστώ να αναφέρω ότι το γράμμα του Συντάγματος είναι αρκούντως λακωνικό και σαφές. Το άρθρο 21 ορίζει: «Έκαστος έχει το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι μετ’ άλλων περιλαμβανομένου του δικαιώματος ιδρύσεως συντεχνιών και προσχωρήσεως εις ταύτας προς προστασίαν των ιδίων αυτού συμφερόντων». Λίγο πιο κάτω, στο άρθρο 27: «Το δικαίωμα του απεργείν αναγνωρίζεται και η άσκησις τούτου δύναται να ρυθμισθή υπό του νόμου».


Προσπερνώ το γεγονός ότι μια προκλητική εργοδοτική στάση, όπως την βιώνουν οι εργαζόμενοι, λαμβάνει χώρα ανενόχλητα σε χρόνια που στην κυβέρνηση είναι το ΑΚΕΛ. Δεν έχω καμιά πρόθεση να ασκήσω αντιπολίτευση στους κομμουνιστές του καναπέ και της κερκίδας. Το θέμα είναι άλλο και είναι πιο σημαντικό από τα λαμόγια των ημικρατικών και της εξουσίας: οι εργατικές ελευθερίες και δικαιώματα που τελούν σε κατάσταση πολιορκίας. Οι ελαστικές μορφές εργασίας έχουν αρχίσει να κάνουν την εμφάνιση τους στην Κύπρο, οι αμοιβές συμπιέζονται προς τα κάτω την ώρα που το κόστος ζωής ανεβαίνει. Την ίδια στιγμή, τα ωράρια εργασίας διαστέλλονται και μεγάλα οικονομικά συγκροτήματα μπορούν να λειτουργούν Κυριακές και αργίες με αμφίβολη την πληρωμή των απαιτούμενων μισθών στους «αναλώσιμους» οικονομικούς μετανάστες. Η ευμάρεια μας χτίζεται πάνω στις εργατοώρες και στους θανάτους, ναι στους θανάτους, εργαζομένων: 12 το 2008, 15 το 2007 και 18 το 2006.


Το θέμα, ωστόσο, δεν είναι να κηρύξουμε το τέλος της οικογενειακής οικονομίας που αποτέλεσε το μοντέλο ανάπτυξης. Το ζήτημα είναι η υπεράσπιση των εργασιακών δικαιωμάτων, η συλλογική οργάνωση και η επανεδιεκδίκηση όσων τελούν υπό αμφισβήτηση ή έχουν ανατραπεί μέσα απο την απορρύθμιση της αγοράς εργασίας όλα αυτά τα χρόνια. Αυτό απαιτεί στοιχειώδη αλληλεγγύη και τη δημιουργία μιας κοινωνικής συμμαχίας που θα μιλήσει ξανά για αυτά τα θέματα. Προς το παρόν, τα ΜΜΕ σε συνεργασία με το κεφάλαιο μπορούν να επιβάλλουν τη σιωπή.

Κάθε μέρα που περνάει άπρακτη, είναι μια μέρα χαμένη και το δίλημμα παραμένει το ίδιο εδώ και δεκαετίες: αν όχι τώρα, τότε πότε κι αν όχι εμείς, τότε ποιοι;

Εξώστης

Ραγισμένοι ουρανοί

Where do we go from here?